Jak napisać plan na wypadek blackoutu dla gminy lub organizacji

Plan na wypadek blackoutu należy do etapu PREPARE w cyklu gotowości: powstaje w spokojny dzień, a czyta się go przy latarce, więc musi dać się z niego pracować na papierze. W gminie jest częścią gminnego planu zarządzania kryzysowego, który wójt, burmistrz lub prezydent miasta opracowuje i przedkłada staroście do zatwierdzenia (ustawa o zarządzaniu kryzysowym, art. 19). Od 2025 r. dochodzą zadania z ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej: wójt odpowiada między innymi za ostrzeganie mieszkańców, pomoc doraźną i organizowanie miejsc doraźnego schronienia (art. 10).

Rządowy Poradnik bezpieczeństwa mówi wprost, że brak prądu po katastrofie naturalnej lub celowym działaniu może potrwać nawet kilka dni, a wraz z nim znikają woda, ogrzewanie, internet, telefon i płatności kartą. PSE ma plan odbudowy systemu, wymagany unijnym kodeksem sieci, i ćwiczy jego procedury, ale nie znaleźliśmy oficjalnego czasu odbudowy całego kraju, który można by wpisać do planu. Przyjmij własne założenie i zapisz je jawnie. Proponujemy siedem dni dla gminy; poradnik dla gospodarstw domowych mówi o zapasach na co najmniej trzy.

Rozpisz dwa różne zdarzenia. Nagły blackout przychodzi bez uprzedzenia i bez łączności. Ograniczenia w poborze energii są zapowiadane w komunikatach i dotyczą przede wszystkim dużych odbiorców, więc zostawiają czas na ładowanie akumulatorów i tankowanie.

Zagrożenie bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej to w Prawie energetycznym stan, w którym nie da się zapewnić bezpiecznej pracy sieci albo zrównoważyć dostaw z zapotrzebowaniem. Może wynikać między innymi z katastrofy naturalnej, braku rezerw mocy, zakłóceń w sąsiednich systemach lub stanu nadzwyczajnego (art. 11c). PSE, czyli operator systemu przesyłowego, może wtedy sam wprowadzić ograniczenia na najwyżej 72 godziny, a dłuższe wymagają rozporządzenia Rady Ministrów. Może też poprzez operatorów dystrybucyjnych zmniejszać pobór lub przerywać zasilanie niezbędnej liczby odbiorców końcowych (art. 11d).

Planowane ograniczenia określa się w stopniach zasilania od 11 do 20. Stopień 11 oznacza pobór zgodnie z umową, a stopień 20 pozwala na moc minimalną wyznaczoną dla obiektu. Dotyczy to obiektów z mocą umowną co najmniej 300 kW; mniejsze są przed tym trybem chronione. Komunikaty PSE o stopniach na najbliższe 12 godzin i prognozie na kolejne 12 nadaje Program 1 Polskiego Radia o 7.55 i 19.55, a publikują je też strony operatorów. Gdy warunki pracy systemu się zmienią, PSE może wprowadzić inne stopnie niż ogłoszone. Z tego trybu korzystano w sierpniu 2015 r., gdy Rada Ministrów wydała rozporządzenie o ograniczeniach.

Niezależnie od mocy ochroną objęto między innymi szpitale, obiekty ratownictwa medycznego i infrastrukturę krytyczną. Jest tu jednak warunek łatwy do przeoczenia: obiekt podlega ochronie, jeśli na wniosek odbiorcy wyszczególniono go w umowach (rozporządzenie z 2021 r., § 6 ust. 3). Sprawdź to dla każdego dużego obiektu i poproś swojego operatora systemu dystrybucyjnego o plan ograniczeń dla obiektu. Pamiętaj, że ochrona przed stopniami zasilania nie zabezpiecza przed awarią ani przed wyłączeniem awaryjnym.

Zacznij od jednego wiersza na obiekt: domy pomocy, przychodnie, apteki, stanowisko kierowania, remiza OSP, ujęcie wody, szkoły przewidziane na punkty pomocy oraz osoby korzystające w domu z zasilanego sprzętu medycznego. Przy każdym wierszu zapisz:

• Co robi obiekt i kto od niego zależy, jednym zdaniem.
• Moc w kW dla obwodów, które muszą działać, zmierzoną, a nie zgadywaną.
• Źródło zasilania awaryjnego, pojemność zbiornika i liczbę godzin pracy przy tej mocy.
• Dostawcę paliwa, trasę dowozu i plan na wypadek, gdy dostawca też nie ma prądu.
• Kto ma klucze i kto uruchomi agregat o 3 w nocy.
• Czy da się podłączyć agregat wypożyczony lub z rezerwy powiatu i jakiej wtyczki wymaga.

Zacznij od radia. Poradnik bezpieczeństwa zaleca odbiornik na baterie, a po sygnale alarmowym włączenie radia lub telewizora i słuchanie komunikatów. Nadawanie programów o zasięgu ogólnokrajowym należy do działalności chronionych przed stopniami zasilania. Gmina dodaje szczegóły, których radio nie poda: gdzie są punkty pomocy, kiedy przyjedzie beczkowóz, która ulica ma wodę. Alert RCB i Regionalny System Ostrzegania pomogą tylko tak długo, jak działają telefony i internet.

Ustal stały rytm, na przykład komunikaty o 9.00 i 17.00, zawsze w tych samych miejscach, żeby ludzie wiedzieli, kiedy wrócić. Sprawdzają się tablice przy sklepach, kościołach i remizach, gońcy oraz samochód z megafonem, a do osób, które nie wychodzą z domu, trzeba dotrzeć osobiście. O łączności służb i zespołów piszemy w poradniku plan łączności na wypadek awarii sieci, a kolejność rozwiązań zastępczych porządkuje plan PACE.

Punkt pomocy to ogrzana sala z ludźmi, którzy wiedzą, co się dzieje. Potrzebuje ciepła lub zasilania awaryjnego, wody, rozwiązania sanitarnego, ładowania telefonów, pierwszej pomocy i papierowej listy osób z ich potrzebami. Wyznacz budynki z wyprzedzeniem, w zasięgu pieszym od mieszkań osób starszych i z niepełnosprawnościami, i ustal, kto otwiera każdy z nich. Na tablicach przypominaj, że agregat pracuje wyłącznie na zewnątrz, z dala od okien i drzwi, bo spaliny zawierają tlenek węgla.

Sinkaos trzyma obiekty krytyczne, sprzęt i paliwo w Twoim modelu świata, dzięki czemu plan staje się danymi, które można przećwiczyć. Aplikacje działają offline, lokalny serwer polowy prowadzi operację bez internetu, a mechanizm store and forward po powrocie łącza wysyła najpierw pilny tekst. Nic z tego nie zastąpi radia, papieru i naładowanej baterii. Zobacz Sinkaos dla gminnych zespołów kryzysowych.