Jak przeprowadzić ćwiczenia sztabowe w formie gry decyzyjnej w dwie godziny

Ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej w art. 53 nakazuje organom ochrony ludności przeprowadzać ćwiczenia nie rzadziej niż raz na rok, na podstawie planu ćwiczeń. Plan wójta, burmistrza lub prezydenta miasta zatwierdza starosta, a plan prezydenta miasta na prawach powiatu, starosty i marszałka województwa zatwierdza wojewoda. Ustawa o zarządzaniu kryzysowym dodaje w art. 19 ust. 2 pkt 3 własne zadanie wójta: organizowanie i prowadzenie szkoleń, ćwiczeń i treningów.

Rozporządzenie MSWiA z 25 lutego 2025 r. dzieli ćwiczenia na te z udziałem rzeczywistych sił i środków oraz na ćwiczenia w formie sztabowej. Te drugie mają dwie postacie: grę decyzyjną, która doskonali proces informacyjno-decyzyjny, ocenę zagrożeń i szukanie rozwiązań, oraz trening praktycznych umiejętności pracowników. Czasu trwania przepisy nie określają, więc podane niżej godziny są naszą propozycją. To, czy dwugodzinna gra zaliczy się do rocznego obowiązku, zależy od planu ćwiczeń, dlatego warto ustalić to ze starostą, zanim plan trafi do zatwierdzenia.

Warto też pamiętać o terminach. Informację o zarządzeniu ćwiczeń organ podaje do publicznej wiadomości najpóźniej 7 dni przed ich rozpoczęciem (§ 7), a raport sporządza w ciągu 30 dni od zakończenia i przekazuje organowi zatwierdzającemu plan najpóźniej w 60 dni (§ 8). Najwyższa Izba Kontroli po powodzi z września 2024 r. wskazała, że w obu skontrolowanych starostwach, nyskim i kłodzkim, nie organizowano ćwiczeń ani szkoleń z zarządzania kryzysowego, w tym z reagowania na powódź i ewakuacji mieszkańców.

Gra decyzyjna jest tania i można ją powtarzać. Ujawnia niejasne kompetencje, brakujące kontakty i błędne założenia. Nie pokaże natomiast, ile trwa zniesienie noszy po schodach ani czy radiotelefony mają zasięg w dolinie. W cyklu przygotowania to etap TRAIN, a jego wnioski trafiają do LEARN i CHANGE THE WORLD MODEL. Dlatego ćwiczy się na własnym planie: wymyślone miasteczko nie nauczy niczego o Państwa moście.

Dokumentacja ćwiczeń musi określać scenariusz i cel (§ 5 rozporządzenia). W dwie godziny zmieszczą się najwyżej trzy cele. Każdy warto zapisać tak, by oceniający mógł odpowiedzieć: tak, częściowo albo nie.

• W ciągu 15 minut czasu scenariusza od pierwszego ostrzeżenia dyżurny wskazuje, kto kieruje i kto został powiadomiony.
• Zespół wskazuje z gminnego planu zarządzania kryzysowego wszystkie domy pomocy społecznej i placówki opiekuńcze na terenie zalewowym, bez dzwonienia do nikogo spoza sali.
• Po ogłoszeniu awarii sieci komórkowej zespół ustala, jak i do której godziny dotrze do każdej grupy w terenie.

Ocenia się cele, a nie osoby. Oceniający zaznaczają przy każdym celu: osiągnięty, częściowo albo nieosiągnięty, i dopisują jeden wiersz dowodu z protokołu. Ustalenia warto rozdzielić na trzy rodzaje: luka w planie, luka w wiedzy lub wyszkoleniu i brak zasobów, bo każdy z nich prowadzi gdzie indziej.

Rozporządzenie przewiduje wstępne podsumowanie na koniec ćwiczeń (§ 6). Raport zawiera dane ogólne, cele i oceniane zagadnienia, skrócony opis przebiegu, podsumowanie z wnioskami oraz rekomendacje, a ćwiczący się z nim zapoznają (§ 8). Ewaluacja organu zatwierdzającego plan bierze pod uwagę organizację, skuteczność działań, przydatność procedur, aktualność ewidencji zasobów, adekwatność sprzętu i wyszkolenie (§ 9). Organizacja, która nie jest organem ochrony ludności, może zmieścić to na jednej stronie. Wzór rejestru wniosków i program omówienia są w poradniku jak poprowadzić debriefing. W straży pożarnej odpowiednikiem jest analiza ćwiczeń ratowniczych z rozporządzenia o KSRG (§ 44), która zbiera między innymi oceny rozjemców i wnioski organizatorów.

Sinkaos potrafi zamienić prawdziwy plan misji w scenariusz szkoleniowy bez zmiany oryginału i prowadzi ćwiczenia w wyraźnie oznaczonym trybie szkoleniowym, więc zdarzeń symulowanych nie da się pomylić z prawdziwymi. Wprowadzenia, rozgałęzienia i ocena według kryteriów są wbudowane, a ustalenia mogą proponować zmiany w planach, trasach i mapach. Zobacz szkolenia i ćwiczenia.