Cykl przygotowania: od znajomości terenu do zmiany modelu świata

Polska ustawa o zarządzaniu kryzysowym w art. 2 definiuje zarządzanie kryzysowe jako działalność organów administracji publicznej polegającą na zapobieganiu sytuacjom kryzysowym, przygotowaniu do przejmowania nad nimi kontroli, reagowaniu, usuwaniu skutków oraz odtwarzaniu zasobów i infrastruktury krytycznej. W praktyce mówi się o czterech fazach: zapobieganiu, przygotowaniu, reagowaniu i odbudowie. Sinkaos dzieli tę samą drogę drobniej, na dziesięć etapów, bo praca dowódcy czy koordynatora między dwiema operacjami jest bardziej zróżnicowana niż samo „przygotowanie”.

• KNOW (znać). Teren, obiekty, budynki, zagrożenia, ludzie i sprzęt w stanie na dziś.
• PREPARE (przygotować). Dokumentacja obiektów, warianty awaryjne i listy kontrolne, gotowe zanim cokolwiek się wydarzy.
• PLAN (zaplanować). Konkretna operacja: sektory, trasy, funkcje, zadania i plan B.
• RESOURCE (zapewnić zasoby). Właściwi ludzie z ważnymi uprawnieniami i sprawny sprzęt.
• TRAIN (ćwiczyć). Ćwiczenia budowane na prawdziwych planach, w prawdziwych miejscach.
• EXECUTE (przeprowadzić). Sama operacja.
• ADAPT (dostosować). Przejście na przygotowany wariant, gdy zmieniają się warunki.
• LEARN (wyciągnąć wnioski). Omówienie: co było w planie, co się stało i skąd różnica.
• CHANGE THE WORLD MODEL (zmienić model świata). Ustalenia wracają do tego, co zespół wie.
• REPEAT (powtórzyć). Następna operacja startuje z tego miejsca.

Model świata to wspólny obraz terenu, który zespół przechowuje między operacjami: mapy i rzuty budynków, drogi dojazdu i zagrożenia, kamery i czujniki, informacja o tym, kto ma jakie uprawnienia, i o tym, który sprzęt jest gotowy. W większości jednostek i urzędów leży on w kilku miejscach naraz: na dysku sieciowym, w arkuszu z kontaktami, na paru zafoliowanych mapach i w pamięci dwóch doświadczonych osób.

Z modelu świata korzysta każdy etap pętli. Plan jest tyle wart, ile mapa, na której go narysowano, a obsada tyle, ile rejestr uprawnień, z którego ją ułożono. Dlatego dziewiąty etap zapisuje zmiany właśnie do niego. Gminny plan zarządzania kryzysowego jest zresztą fragmentem takiego modelu: ustawa wymaga, by zawierał charakterystykę zagrożeń, mapy ryzyka i mapy zagrożeń oraz zestawienie sił i środków, a cykl planowania nie może przekraczać dwóch lat.

Między LEARN a CHANGE. Omówienie się odbywa, raport powstaje, a wnioski w nim zostają. Ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej z 2024 roku próbuje ten odcinek domknąć. Organy ochrony ludności, w tym wójt, burmistrz i prezydent miasta, mają przeprowadzać ćwiczenia co najmniej raz w roku według planu zatwierdzanego przez organ wyższego szczebla (plan gminy zatwierdza starosta). W organizacji pomagają im między innymi jednostki Państwowej Straży Pożarnej, ochotnicze straże pożarne i Rządowe Centrum Bezpieczeństwa. Po ćwiczeniach sporządzają raport z wnioskami i rekomendacjami, a organ zatwierdzający przeprowadza ewaluację i inicjuje wdrażanie wniosków.

Rozporządzenie MSWiA z 25 lutego 2025 r. ustala terminy: raport w ciągu 30 dni od zakończenia ćwiczeń, przekazanie go organowi zatwierdzającemu najpóźniej po 60 dniach. Przy ewaluacji ocenia się między innymi przydatność dokumentacji i procedur, aktualność zaewidencjonowanych zasobów, adekwatność sprzętu oraz wyszkolenie ćwiczących. W Krajowym Systemie Ratowniczo-Gaśniczym podobną rolę pełnią analiza ćwiczeń ratowniczych i analiza działania ratowniczego, wymagane przy wybranych zdarzeniach, a przy pozostałych sporządzane z własnej inicjatywy.

Wniosek jest wdrożony wtedy, gdy przy następnej okazji ktoś sięgnie po coś, co wygląda inaczej: zagrożenie zaznaczone na mapie, krok dopisany do procedury, ćwiczenie wpisane do harmonogramu szkoleń, zapasowy element w wykazie sprzętu. Jeśli w modelu świata nic się nie zmieniło, kolejna operacja zaczyna się dokładnie tam, gdzie poprzednia.

1. 01
   Know

   Błonia nad rzeką, trzy bramy, ścieżka wzdłuż wału, punkt medyczny i sześć gminnych radiotelefonów są w atlasie od zeszłego roku.
2. 02
   Prepare

   Plan zabezpieczenia festynu przygotowany z gminnym inspektorem do spraw zarządzania kryzysowego ma wariant na wypadek zaginięcia dziecka i wariant na burzę, każdy z własną listą kontrolną.
3. 03
   Plan

   Organizator z gminnego ośrodka kultury dzieli teren na cztery strefy, przydziela służbę porządkową i wyznacza bramę nr 2 jako zapasowe wyjście.
4. 04
   Resource

   Dwóm ratownikom OSP zaświadczenia KPP tracą ważność przed festynem. Rejestr to wyłapuje i na dyżur zostają wpisani dwaj inni druhowie.
5. 05
   Train

   Tydzień przed festynem służba porządkowa przechodzi procedurę zaginionego dziecka na miejscu, na błoniach.
6. 06
   Execute

   W dniu festynu zgłoszenia, zadania i pozycje są na jednej mapie. Przy wale zasięg jest słaby, więc telefony kolejkują zgłoszenia i wysyłają je później.
7. 07
   Adapt

   O 15:40 przychodzi ostrzeżenie IMGW przed burzami. Rusza wariant burzowy i otwiera się brama nr 2.
8. 08
   Learn

   Odtworzenie przebiegu pokazuje, że otwarcie bramy nr 2 trwało jedenaście minut, bo klucz do kłódki miał porządkowy z innej strefy.
9. 09
   Change the world model

   Osoba z kluczem zostaje dopisana do karty bramy nr 2, krok otwierania trafia do wariantu burzowego, a skrzynka na klucze do wykazu sprzętu.
10. 10
    Repeat

    Przyszłoroczny festyn startuje od tej wersji, podobnie jak jarmark bożonarodzeniowy na tych samych błoniach.

Sinkaos przechowuje model świata jako stały atlas i korzysta z niego na każdym etapie: plany i ćwiczenia powstają na jego mapie, obsada i pakiety misji biorą się z jego rejestrów, operacja toczy się na nim także bez zasięgu, a ustalenia z omówienia wracają do niego z przypisaną osobą. Zobacz Sinkaos dla gminnego zarządzania kryzysowego albo hasło „model świata” w słowniku.