Świadomość sytuacyjna: co się dzieje, co to znaczy, co będzie dalej

Standardowy model pochodzi z artykułu Miki Endsley z 1995 r. w czasopiśmie Human Factors. Opisuje trzy poziomy, które budują się na sobie:

• Percepcja. Zauważenie faktów, które się liczą: rzeka ma 210 cm na wodowskazie, zespół 3 przestał się ruszać.
• Rozumienie. Ustalenie, co razem znaczą: dolna droga zostanie odcięta, a zespół 3 jest po drugiej stronie.
• Przewidywanie. Spojrzenie naprzód: za mniej więcej godzinę ten zespół nie będzie miał jak wrócić, jeśli nie ruszy teraz.

Wspólny obraz operacyjny to współdzielony zestaw informacji. Świadomość sytuacyjna to to, co człowiek z nim zrobi. Dwóch dowódców może patrzeć na tę samą mapę i dojść do różnych wniosków, a najpiękniejszy obraz nie pomoże komuś, kto od godziny na niego nie spojrzał. Obraz wspiera pierwszy poziom u wszystkich naraz. Drugi i trzeci zależą od wyszkolenia, doświadczenia i rozmowy.

W polskiej praktyce ratowniczej te same kroki opisują inne słowa. Według rozporządzenia o KSRG kierowanie zaczyna się po rozpoznaniu sytuacji na miejscu zdarzenia (§ 21), do zadań kierującego należy ocena sytuacji i prognoza jej rozwoju (§ 27), a powołany przez niego sztab analizuje zagrożenie i prognozuje jego rozwój (§ 29). W zarządzaniu kryzysowym podobną rolę ma monitorowanie zagrożeń, którym kieruje wójt, burmistrz lub prezydent miasta (art. 19 ustawy o zarządzaniu kryzysowym). Gdy działa kilka służb, liczy się też wersja wspólna: te same wnioski o skutkach zdarzenia oraz wiedza, co każdy podmiot może zrobić i jakie ma priorytety. Dobrym początkiem jest meldunek taki jak M/ETHANE.

Podczas powodzi dyżurny powiatowego stanowiska kierowania widzi, że wodowskaz przekroczył stan alarmowy (percepcja). Kierujący działaniem wie, że przy tym poziomie zamyka się jedyny most (rozumienie), i pyta, gdzie są autobusy do ewakuacji, bo w ciągu 40 minut muszą przejechać (przewidywanie). Resztę dopowiedziała znajomość terenu, i dlatego etapy KNOW i EXECUTE w cyklu przygotowania zależą od siebie.